Anau Medeniyeti ve devam olarak Smerler: Tengri/Dingir Sema Oullar
Prof. Dr. Muratgeldi Syegov
Amerikan jeologu Prof. Raphael Pumpelly (08.09.1837 08.10.1923), yakndan tanmak amacyla Washington Karegi niversitesinin mali yardmn kullanarak Trkmenistana ilk defa 1903 ylnda geldi. 1904 ylnda Akabat yaknlarnda yerleen Anauda (Anev) ve Marda (Merv) yapm olduu kazlarnn sonularndan oluan ve 1908de Washingtonda yaymlanan Exploration in Trkestan Expedition of 1904 (Trkistandaki Aratrmalar 1904 Yl Heyeti) adl kitab ve baz dier eserleriyle bilim dnyasnda ok zeki bir arkeolog ve tarihi olarak da kendisini tantmay baard. Prof. Pumpellynin Anauda elde ettii buday taneleri ve koyun kemikleri gibi buluntular, kymetli numuneler halinde gnmze kadar Philadelphiyadaki Tabiat Mzesinde korunmaktadrlar. Philadelphiya mzesindeki numuneler, Trkmenistann Ahal vilayetinde son yllarda kurulan Ak Buday Mzesinde tekrar sergilenmektedirler.
Prof. Pumpelly, 1904 ylnda Anau tepelerinde yapt kazlar sonucunda 5 ayr medeniyet tespit etti ve toprak tabakalarna dayanarak bu medeniyetlerin:
Anau I (M.. 9000 6000),
Anau II (M.. 6000 5200),
Anau III (M.. 5200 2200),
Anau IV (M.. 2200 M.S. 150),
Anau V (M.S. 370 - 1850) senelerinde yaam olduklar neticesine vard.
Prof. Pumpelly; 1904 ylnda Trkmenistann bakenti Akabat yaknlarndaki Anau harabelerinde, buradaki insanlarn tahl retmi olduklarnn iaretlerini buldu. O eski zamanlarda muhtemelen Hazar-Aral tatlsu glnn gneydou sahilleri bugnk Akabata kadar uzanmaktayd.
Kendisinin elde ettii baz sonular zerinde durmaya deer ehemmiyettedir. Anau medeniyetinin balca bulunduu yerler, da aylarnn dzle kt yerlerdeki yamalardr. Avclk hayatndan yava yava tarm ve obanlk hayatna geen kabilelerdeki en eski sulama ekilleri her halde bu gibi tabii artlar iinde meydana gelmitir. Anauda nce tarm balam olup, hayvanlarn evcilletirilmesi daha sonra ortaya kmtr. Anau IIde, Anau Ideki bykba hayvanlardan ziyade, koyun ve kei beslendii ortaya kt grlmektedir.
Prof. Raphael Pumpelly, Anauda toplad arkeoloji malzeme ve materyallerinde insanolunun ilk tarmsal faaliyetleriyle ilgili olarak Oasis (Vaha Tatlgl) Teorisi adl bir teoriyi ortaya att ve ta devri insanlarnn son Buzul ann sonlarnda meydana gelen kurak bir iklim blgesinde yaamlarn srdrebilmek iin, vahi hayvanlar ve bitkilerle birlikte, byk tatlsu glleri etrafnda toplanm olduklarn ne srd. Bir araya gelerek toplanm olan bu insanlar buralarda bykce kyler kurmulardr. Topluluun besin ihtiyacn daha kolay karlayabilmek iin ok nemli bir kltrel evrim gerekletirerek baz bitkiler ve hayvanlar evcilletirilmilerdir. Buday ve arpa evcilletirilmi ilk tahl rnleri; koyun ve kei ise evcilletirilmi ilk hayvan trleri olmaldrlar. Tahl iftilii ve hayvanclk ilk defa Orta Asyada (Trkmenistanda) gerekletirilmi ve daha sonra Karadeniz sahillerinden Avrupaya gemitir.
lk defa Prof. Pumpelly tarafndan ortaya atlan Oasis Teorisi daha sonra baz bilim adamlar (mesela ngiliz arkeologu Gordon Childe) tarafndan gelitirildi. Onlara gre tarmdaki bu gelimeler, insanolunun parazitlikten kurtulup tabiatla ortaklk kurarak retken hale geliinin ilk evrimidir. Bu reticilik uzun zaman boyunca devam ederek tarihte ilk primitif sanat ve edebiyat eserlerini ve sonuta bugnk Trkmenlerin ok eski atalarnda, ilk szle folklorda sonra boyala kayada resimleri ekilen, kendine ve Tanrya (Tanrlara) dini inancn dourmutur.
Amerikan bilim adam Prof. Raphael Pumpelly, aydnlatt Anau (Anev) medeniyetiyle, Trkmenlerin Eski agdan da daha nceki dnemlere ait kltrel gemiini tespit ederek, gnmz tm tarih kitaplarnda ve bilimsel ansiklopedilerinde yer almasn salad.
Ama ne yazk ki ayn tarih kitaplarda yer alan Smerler konusunun Anau medeniyetiyle ilgisinden bu ana kadar sz edilmez. Aslnda o eski zamanlarda muhtemelen Hazar-Aral gl sahilleri bugnk durumundan daha da geni idi ve Trkmenlerin Anau medeniyetini meydana getiren eski atalarnn bir ksm ok saydaki gemileriyle Hazar-Aral glnde yzerek Trkmenistandan Mezopotamyaya gelmi ve Smerlerin de atalar olmutular. nk ayn ilahilere tapan Smerlerin ve Eski Trkmenlerin (Ouzlarn, Hunlarn) kendilerini Tengri/Dingir Sema oullar hesaplamalar bo yere deildi. Toplumu (daha sonra devleti) ynetmenin iki kanatl sistemi her ikisi iin de ayn idi.
Smerliler eklemeli bir dil kullanyordu. Smerce tarihte bilinen ilk yazl dildir. Cney Mezopotamya da M.. 4000 ylnda konuulan ve M.. 2000'li yllarn balarnda yerini konuma dili olarak Akataya brakan Smer dili Trkmen dilinde (genellikle Altay ailesine ait dillerde) olduu gibi kelimeler kk halinde, onlara ekler yaplarak yeni kelimeler oluturuluyor. Smer dilinde Trkmen dilinde olduu gibi fiil bakmnda ok zengin. Ses uyumu var. Erkek, dii ayrm yok. Trkmencede olduu gibi ksa anlatmla geni anlam veriliyor.
Trkiyeli bilgin Prof. Dr. Osman Nedim Tuna, 165 Smer kelimesini, hem anlam hem de fonetik bakmndan uyan Trke kelimelerle eletirmi olursa Almanyal Trkmen Begmurat Gerey, Smer kltrn arkeolojik buluntular, mimarlk, efsaneler, yer adlar ve dil yoluyla Trkmen kltr ile karlatrm, anlam ve fonetik bakmndan Trkmence Smerce 295 kelimeyi eletirmitir.
Bunu da bilmemiz gerekiyor ki bugn Smerliler denilen medeniyete Almanlardan ngilizlere, Farslardan Araplara kadar bir ok millet sahiplenmekte ve atalarnn Smerliler olduunu ileri srmektedirler. Bunun nedeni phesiz medeniyetin, tarihin, hukukun, bilimin, edebiyatn, tarm ve ekonominin Smerlerle balamasdr.
Tarihsel gerek ise sonu olarak byledir: nsanlk Tarihinin insanln inan edinmesiyle gemii M. 13000 yllarda sona eren buz a ve Altay inanlar ile balar. Daha sonra M. 9000 yllarnda Altay dalarndan inen Eski Trkmenler (Altayllar) gneye daha scak corafyaya yerlemilerdir. Trkmenistann imdiki bakenti Akabatn yaknlarnda Anau kentini kurmulardr. lk olarak insanln hayvanlar evcilletirdii ve tarm yapt yer burasdr. M. 4500 yllarda Anau kentini brakp Mezopotayann verimli topraklarna gmtr.
Dile ait konumuzu toparlayacak olursak: Smer belgelerinin ilk okunuundan itibaren Smercenin Ural-Altay dillerine benzedii sylenmi. Daha sonra ayni anlam ve fonetikte olan Smerce ve Trke kelimeler karlatrlm. Bu yeterli grlmeyerek konulara gre karlatrma istenmi. Son almalarda bu da yapld ve Trkmen dili ile Smerce arasnda byk bir yaknlk ortaya kt, hatta baz kelimelerin zamanmza kadar ulat grld. Bilim adamlar da Trkmen dilinin ok salam, kolay kaybolmayan bir dil olduunu kabul ediyorlar. Bunlara gre Smer dilini ok Eski Trkmen dili veya o dilin bir dal olarak vasflandrabiliriz.

Kaynaklar:

1- Raphael Pumpelly, Exploration in Turkestan Expedition of 1904. Washington, 1908 (Trkmence evirisi Akabat 2005).
2- Muratgeldi Syegov, Bilge Kagan Moniment // Miras (Heritage), Vol. 2. Ashgabat, 2007. Pg. 96-121.
3- Muratgeldi Syegov, in Yllklarna Gre Birka Hunca Szck ve Ksa Aklamas // Tarih Trk Dnyas Kltr Dergisi. Say: 256 Nisan. stanbul, 2008. Sayfa: 52-54.
4- Muratgeldi Syegov, Trkmencenin Mantki Temelleri // Tarih Trk Dnyas Kltr Dergisi. Say: 260 Austos. stanbul, 2008. Sayfa: 58-60.
5- Muratgeldi Syegov, Chagry beg and Togrul beg: Continuation of the Ancient Oghuz Traditions // Literature and Culture of the Seljuk Epoch. Abstracts of Reports of the International Scientific Conference. Ashgabat, 2009. Pg. 187-188.
6- Muratgeldi Syegov, Buday Benizlilik ve Koyun Gzllk veya Trkmen Etnolojisinin Baz zellikleri: Konuya Folklorik ve Tarihsel Ynlerden Bir Bak // Trk Dnyas Belleteni Herald of Turcic World. No 1 (2). Mahakale, 2010. Sayfa: 7-11.
7- Muazzez lmiye , Smer Dili ile Trk Dili Karlatrmalar

8- Smerler Trk m? Smer Dili Trke mi? //